Brokkelend beton, vastlopend volkslied

Komende week wordt in het hypermoderne Omnisportcomplex van Apeldoorn het WK baanwielrennen verreden. Het was alweer 32 jaar geleden dat de titelstrijd in Nederland plaatsvond. Een fraai vormgegeven houten, overdekte piste was destijds een utopie. De renners reden in 1979 in de open lucht, op het vaak toch wat hobbelige beton van het Olympisch Stadion in Amsterdam. Anekdotes over expres lekrijden, auto’s op de piste én vastlopende volksliederen.

(Door Edward Swier)
APELDOORN/AMSTERDAM (GPD) – Die zomer, van 1979, ontsnapte Nederland maar net aan een diplomatieke rel. Het WK baanwielrennen in Nederland verliep de eerste dagen niet geheel vlekkeloos. Tijdens de huldiging van achtervolger Nicolai Marakov, die even daarvoor nog van twee blondines in klederdracht de zoenen én een Edammerkaasje had ontvangen, draaide het bandje met de Russische hymne zich vast in het afspeelapparaat.
Het waren de dagen dat het IJzeren Gordijn haast zichtbaar opgetrokken was tussen West- en Oost-Europa. Een jaar later zouden de Olympische Spelen in Moskou door veel landen geboycot worden.
De Sovjets, die in Amsterdam ook met Galina Tsareva (op de sprint) goud veroverden, vermoedden dan ook boze opzet. Het Westen deed, in Russische ogen, immers alles om succes van de socialistische heilstaat te ondermijnen. Een sportwedstrijd was meer dan een sportwedstrijd.
Cor Jongkind, met zijn familiebedrijf al vanaf de jaren twintig verantwoordelijk voor het licht en geluid in het stadion, stond destijds aan de knoppen. ,,Het was echt een probleem. Ik ben nota bene na het WK nog met dat apparaat naar het consulaat geweest, om te laten zien dat het bandje daadwerkelijk vastgelopen was.”
Jongkind voorkwam uiteindelijk grotere politieke schade. ,,We wilden die huldiging toch netjes laten verlopen, hadden een hele stapel 78-toerenplaten met volksliederen. Er was er een heel stel met Russisch opschrift. Maar ja, welke moet je dan hebben. Uiteindelijk vonden we de juiste. Toen hebben we maar als goedmakertje, in tegenstelling tot wat de gewoonte was niet één enkele strofe gedraaid, maar een paar coupletten.”
Jongkind kan er nu hartelijk om lachen. De Amsterdammer komt niet meer zo vaak in het Olympisch Stadion als vroeger. ,,Alleen nog op 4 mei, tijdens de herdenking. En ik ben te zien op een filmpje dat in het museum draait.”
Het Olympisch Stadion werd in de jaren negentig ternauwernood van de slopershamer gered, onderging een metamorfose. ,,Het lijkt niet meer op vroeger, de sfeer is anders”, zegt Jongkind met weemoed. Het huidige baanwielrennen volgt hij niet. Maar de wedstrijden van vroeger kan hij zich wél nog levendig herinneren. ,,Derksen, Van Vliet, Schulte. Dat was wat.”
De kaartverkoop voor het WK in Apeldoorn verloopt redelijk. Toch is amper meer dan de helft van de 25.000 toegangskaartjes (5000 per dag) verkocht. Volgens de overlevering zat het vroeger ßltijd vol tijdens grote wielerevenementen in het Olympisch Stadion. Zelfs de populaires, clubwedstrijdjes op donderdagavond, trokken duizenden kijkers. Maar, zeggen betrokkenen nu in retrospectief, de bewering vraagt wel enige nuancering.
Als je het hebt over de jaren vijftig, de periode van Arie van Vliet, Gerrit Schulte en Jan Derksen, de tijd ook dat de stayermotoren nog 2400cc waren en er – werkelijk waar – grote vlammen uit de uitlaten kwamen, ja, toen zat het Olympisch helemaal vol. ,,Maar in 1979 was de tijd van uitverkochte stadions al voorbij”, kan gangmaker Bruno Walrave zich goed herinneren. ,,De mensen wilden kennelijk iets anders, de tv begon te trekken.” Toch zaten er op sommige WK-dagen nog 15.000 toeschouwers.
Het was in die tijd nog heel gewoon dat de wereldkampioenschappen op de weg en op de baan – tegenwoordig uit elkaar getrokken en in een ander jaargetijde – aan elkaar gekoppeld waren. De wielerbond KNWU kon pronken met een pittig parcours in Limburg (waar nota bene antiklimmer Jan Raas door ploegmaats naar het goud werd gesleurd), maar voor de hoge heren van de internationale wielerunie UCI het gecombineerde kampioenschap toewezen, drongen ze wel aan op renovatie van de piste in Amsterdam.
Otto Roffel, tussen 1970 en 1992 directeur van het Olympisch Stadion, en zijn crew hadden er veel werk aan. ,,We hebben destijds alle mogelijkheden benut om het tot een goed einde te brengen. Het waren zeer geslaagde kampioenschappen.” Niet in de laatste plaats door de inzet van inventieve medewerkers. Roffel: ,,Eén dag hadden we in de ochtenduren regen. Funest natuurlijk voor het rijden op zo’n baan, het wordt dan veel te glad. Een van onze mensen heeft toen zijn auto van het parkeerterrein gehaald, een mat erachter gebonden en veertig, vijftig rondjes op de baan gereden. Die was daarna weer droog.”
Het 400 meter lange ovaal vroeg vooral vooraf het nodige onderhoud. ,,Er moest een nieuwe coating op.” Bovendien zaten er her en der gaten in het beton. Het gevolg van speedwaywedstrijden en ‘bouwwerkzaamheden’. Roffel: ,,Voor grote wedstrijden, Europacup 1-duels van Ajax en interlands werden extra tribunes op de baan gebouwd. Dat gaf altijd wat schade. Voor de populaires was dat niet zo’n probleem, maar bij het WK moest-ie natuurlijk wel perfect zijn.”
Het opknapwerk maakte de baan vrij voor een grote Nederlandse medailleoogst. Matthé Pronk was de beste amateurstayer, Martin Venix won het slotnummer, het stayerskampioenschap voor profs. ,,Dat trok altijd het meeste volk, was het klapstuk”, aldus Harry Mater, die met Potgieter Schilders sponsor was van Venix en gangmaker Noppie Koch. ,,Ik had al mijn vrienden en relaties uitgenodigd en ze met een oranje petje op de eretribune gezet. Begint het na een kwart wedstrijd, Venix lag op kop, toch te regenen. Ik zag dat die juryleden overwogen af te schieten. Ze dachten erover maandag verder te gaan. Ben ik me er tegenaan gaan bemoeien. Er zat een Japanner in de finale, die moest dezelfde avond nog vliegen. Ik kon ze met moeite overreden toch vooral door te gaan. Toen Martin gehuldigd werd, barstte alsnog een enorme hoosbui los.”
Keetie van Oosten-Hage won goud op de achtervolging, voor landgenote Anne Möhlman-Riemersma. Ook  Truus van der Plaat pakte zilver, op de sprint. Bruno Walrave, geboren in een straatje naast het stadion, won twee bronzen plakken, als gangmaker van de stayers Gaby Minneboo (amateurs) en Cees Stam. Ook Herman Ponsteen werd derde, op de achtervolging bij de profs. De nu nog het meest tot de verbeelding sprekende titel was, op datzelfde nummer, voor Bert Oosterbosch.
Toeschouwers van toen noemen de prestatie van die rossige slungel, die aan de hand van Peter Post daar zijn doorbraak als wielrenner beleefde, nog altijd ,,fenomenaal.”
,,Ik stond er zelf ook van te kijken”, aldus een nog wat bleue Oosterbosch destijds in het Leidsch Dagblad. Het Eindhovense tijdritfenomeen, in 1989 op 32-jarige leeftijd aan een hartstilstand overleden, liet zich als toen nog onervaren achtervolger niet van de wijs brengen door tactische geintjes van Francesco Moser. Toentertijd mochten renners die lek reden opnieuw starten, vanaf het punt waar de lekke band geconstateerd werd. Zo wist de Italiaan in de kwartfinales Roy Schuiten te kloppen, door zijn uiterst tere achterband met het optillen van het achterwiel te laten ploffen en een herstart af te dwingen. Walrave: ,,Moser trok als gelouterd wielerprof alle registers open, ook in de finale. Maar Oosterbosch verblikte of verbloosde niet.”
En dat terwijl Oosterbosch amper op de piste getraind had. ,,Dat was in die tijd zo”, weet Walrave. ,,En of je nu op betonnen weg trainde, of op zo’n grote betonnen baan dat maakte ook niet zoveel uit. Techniek en souplesse speelden veel minder dan nu een rol. Het ging erom dat je een zware verzet rond kon krijgen.”
Na het WK werd nooit meer een groot wielerevenement in het Olympisch Stadion gehouden. Bij risicoduels van Ajax vormde de baan nog wel een natuurlijke hindernis, die het fans lastiger maakte om projectielen op het veld te gooien. Toen na jaren soebatten het stadion in de jaren negentig gespaard bleef voor de slopershamer en een rijksmonument werd, sneuvelde de wielerbaan alsnog.

Voor de GPD-bladen, donderdag 16 maart 2011

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Baanwielrennen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s